پرکاری تیروئید در بارداری؛ علائم، خطرات برای جنین و روش‌های درمان

پرکاری تیروئید در بارداری چیست؟

پرکاری تیروئید در بارداری وضعیتی است که در آن غده تیروئید مادر بیش از حد طبیعی هورمون‌های تیروئیدی تولید می‌کند. این هورمون‌ها در تنظیم سوخت‌وساز بدن، ضربان قلب و رشد جنین نقش مهمی دارند. وقتی مقدارشان زیاد شود، می‌تواند باعث بروز علائمی مثل تپش قلب، لاغری غیرعادی، اضطراب، تعریق زیاد و احساس گرمای شدید شود. برخی از این علائم شبیه تغییرات طبیعی بارداری هستند و به همین دلیل ممکن است تشخیص بیماری دشوار شود.

شایع‌ترین علت این مشکل در بارداری بیماری گریوز است، اما در برخی موارد افزایش موقتی هورمون‌ها در اوایل بارداری نیز نقش دارد. اگر این اختلال به‌موقع تشخیص داده و درمان شود، مادر و جنین بدون خطر جدی بارداری را طی می‌کنند اما درمان‌نشدن آن می‌تواند به مشکلاتی مانند زایمان زودرس، فشار خون بارداری و رشد ناکافی جنین منجر شود.

علائم پرکاری تیروئید در بارداری چیست؟

علائم پرکاری تیروئید در دوران بارداری گاهی با علائم طبیعی بارداری اشتباه گرفته می‌‌شود. با این حال، از طریق نوع و میزان شدت علائم می توان پرکاری تیروئید را تشخیص داد. علائم پر کاری تیروئید در بارداری، شامل موارد زیر می‌شود:

• تپش قلب مداوم و افزایش ضربان قلب بیش از حد در بارداری
• لرزش دست‌ها، اضطراب، تحریک‌پذیری و بی‌خوابی
• کاهش وزن یا عدم افزایش وزن مناسب با وجود اشتهای خوب
• عدم تحمل گرما، تعریق بیش از حد، احساس گرگرفتگی
• بزرگی تیروئید یا بیرون‌زدگی چشم‌ها بخاطر بیماری گریوز

نکته مهمی که مادران باردار باید به آن توجه کنند این است که تشخیص این علائم از بارداری طبیعی دشوار است، اما دائمی بودن علائم، شدت آن و وجود گواتر یا بیرون‌زدگی چشم‌ها است که می ‌تواند به تشخیص درست کمک کند و در این شرایط فقط پزشک است که با معاینه و آزمایش‌های خون می تواند بیماری پرکاری تیروئید در بارداری را تشخیص دهد.

برای آگاهی از علائم و درمان پرکاری تیروئید در کودکان می‌توانید مقاله زیر را مطالعه کنید:

علت پرکاری تیروئید در دوران بارداری چیست؟

علت‌های پرکاری تیروئید در بارداری را می‌توان در چند گروه اصلی خلاصه کرد. شایع‌ترین علت پرکاری تیروئید در بارداری، بیماری گریوز است که یک اختلال خودایمنی محسوب می‌شود. در این بیماری، بدن آنتی‌بادی‌هایی تولید می‌کند که گیرنده‌های مربوط به TSH روی غده تیروئید را تحریک کرده و باعث افزایش بیش‌ازحد هورمون‌های تیروئیدی می‌شوند. این مشکل می‌تواند پیش از بارداری وجود داشته باشد یا در دوران بارداری برای نخستین‌بار بروز کند.

نوع دیگری از پرکاری تیروئید در بارداری، تیروتوکسیکوز گذرای حاملگی است که در سه‌ماهه اول به دلیل افزایش زیاد هورمون hCG رخ می‌دهد. این وضعیت خفیف است و بدون نیاز به درمان خاص، طی چند هفته خودبه‌خود بهبود می‌یابد.

از علل کمتر شایع نیز می‌توان به ندول‌های سمی تیروئید و برخی انواع تیروئیدیت اشاره کرد که در بارداری ممکن است منجر به افزایش ترشح هورمون شوند. همچنین در برخی زنان، تغییرات طبیعی بارداری باعث کاهش TSH و افزایش موقت T4 می‌شود؛ اما این حالت یک واکنش فیزیولوژیک است و به‌عنوان بیماری پرکاری تیروئید در نظر گرفته نمی‌شود.

برای آگاهی از علائم و درمان پرکاری تیروئید در نوزادان می‌توانید مقاله زیر را مطالعه کنید:

تیروتوکسیکوز گذرا در بارداری (GTT)

تیروتوکسیکوز گذرا در بارداری یکی از علل شایع افزایش هورمون‌های تیروئید در اوایل بارداری است. این وضعیت به دلیل افزایش هورمون hCG در سه‌ماهه اول ایجاد می‌شود. هورمون hCG می‌تواند تیروئید را تحریک کرده و باعث کاهش TSH و افزایش خفیف هورمون‌های تیروئیدی شود.

برخلاف بیماری گریوز، در این حالت، آنتی‌بادی‌های تیروئیدی وجود ندارند و علائمی مانند برجستگی چشم یا گواتر شدید دیده نمی‌شود. در بیشتر موارد، این وضعیت خفیف است و با پیشرفت بارداری و کاهش سطح hCG به‌تدریج برطرف می‌شود. بنابراین اغلب نیازی به درمان دارویی ندارد و تنها پیگیری آزمایش‌های تیروئید توصیه می‌شود.

تشخیص صحیح این وضعیت اهمیت زیادی دارد، زیرا تیروئید پرکار در حاملگی می‌تواند ناشی از بیماری‌های مختلفی باشد و روش مدیریت هر کدام متفاوت است.

تفاوت پرکاری تیروئید با تغییرات طبیعی بدن در بارداری چیست؟

در دوران بارداری، بدن به‌طور طبیعی دچار تغییراتی در هورمون‌ها و متابولیسم می‌شود که بعضی از آنها ممکن است شبیه علائم پرکاری تیروئید باشند. تفاوت اصلی در شدت علائم و وضعیت آزمایش‌های هورمونی است. در بارداری طبیعی، افزایش هورمون hCG می‌تواند باعث کاهش خفیف TSH و کمی افزایش T4 شود، اما این تغییرات محدود و بدون علائم شدید هستند.

در مقابل، پرکاری تیروئید واقعی با کاهش قابل‌توجه TSH و افزایش واضح هورمون‌های تیروئیدی همراه است و علائمی مانند تپش قلب شدید، کاهش وزن غیرمنتظره، اضطراب قابل‌توجه، لرزش دست و تعریق زیاد بروز می‌کند.

در تغییرات طبیعی بارداری، علائمی مثل کمی تپش قلب، گرگرفتگی یا خستگی خفیف‌ هستند و با استراحت بهتر می‌شوند اما در پرکاری تیروئید این علائم شدیدتر، مداوم و خارج از حد انتظار هستند. همچنین وجود گواتر، چشم‌های برجسته یا سابقه بیماری گریوز بیشتر به نفع پرکاری واقعی است. تشخیص نهایی همیشه با آزمایش خون و ارزیابی پزشک مشخص می‌شود.

عوارض پرکاری تیروئید برای جنین چیست؟

اگر بیماری پرکاری تیروئید کنترل‌ نشود می‌تواند مادر را در معرض عوارضی چون موارد زیر قرار دهد که یک وضعیت اورژانسی برای بیمار است:

• پره‌اکلامپسی
• فشار خون بالا
• پروتئینوری
• نارسایی قلبی
• آریتمی‌های شدید
• طوفان تیروئیدی

همچنین باعث خطر سقط جنین، زایمان زودرس، افزایش اضطراب، بی‌خوابی و کاهش کیفیت زندگی مادر نیز می‌شود. در موارد شدی تر و درمان‌ نشده، خطر مرگ‌ و میر مادر به علت عوارض قلبی یا طوفان تیروئیدی افزایش می‌ یابد و باید مادر تحت مراقبت‌های تخصصی قرار بگیرد.

تأثیر پرکاری تیروئید بر فشار خون بارداری (پره‌اکلامپسی)

پرکاری تیروئید در دوران بارداری، به‌ویژه زمانی که به‌خوبی کنترل نشود، می‌تواند خطر بروز برخی عوارض بارداری را افزایش دهد. یکی از مهم‌ترین این عوارض پره‌اکلامپسی است؛ وضعیتی که با افزایش فشار خون و وجود پروتئین در ادرار پس از هفته بیستم بارداری مشخص می‌شود.

هورمون‌های بالای تیروئید می‌توانند باعث افزایش ضربان قلب، افزایش متابولیسم و تغییرات در عملکرد عروق شوند. این تغییرات ممکن است در برخی مادران خطر افزایش فشار خون و بروز پره‌اکلامپسی را بالا ببرد.

به همین دلیل، تشخیص به‌موقع و درمان مناسب تیروئید پرکار در حاملگی اهمیت زیادی دارد. پیگیری منظم آزمایش‌های تیروئید و مراقبت‌های دوران بارداری می‌تواند به کاهش خطر عوارضی مانند فشار خون بارداری و حفظ سلامت مادر و جنین کمک کند.

عوارض پرکاری تیروئید بر جنین چیست؟

پرکاری تیروئید درمان‌نشده در بارداری می‌تواند پیامدهایی برای جنین ایجاد کند، زیرا هم هورمون‌های تیروئیدی و هم آنتی‌بادی‌های محرک تیروئید قادرند از جفت عبور کنند و بر عملکرد تیروئید جنین اثر بگذارند. این وضعیت ممکن است باعث محدودیت رشد داخل رحمی، کاهش وزن جنین، زایمان زودرس یا پارگی زودرس کیسه آب شود.

در مادرانی که مبتلا به بیماری گریوز هستند، آنتی‌بادی‌های TRAb می‌توانند تیروئید جنین را تحریک کرده و پرکاری تیروئید جنینی ایجاد کنند. این حالت با علائمی مانند ضربان قلب بالای جنین، رشد ناکافی، مشکلات قلبی و در برخی موارد بروز تیروئید بزرگ‌شده همراه است. در موارد شدید و کنترل‌نشده، احتمال بروز ناهنجاری‌های قلبی و عصبی نیز افزایش می‌یابد.

به همین دلیل انجام سونوگرافی‌های دوره‌ای، ارزیابی رشد جنین و بررسی منظم ضربان قلب جنینی اهمیت زیادی دارد تا هرگونه نشانه پرکاری تیروئید جنینی به‌موقع تشخیص و مدیریت شود.

خطرات پرکاری تیروئید برای مادر چیست؟

پرکاری تیروئید در بارداری اگر کنترل نشود می‌تواند برای مادر مشکلات جدی ایجاد کند، زیرا افزایش بیش‌ازحد هورمون‌های تیروئیدی بر قلب، فشار خون، متابولیسم و حتی سیستم عصبی اثر می‌گذارد. شدت علائم و عوارض بسته به میزان افزایش هورمون‌ها متفاوت است، اما در مجموع این وضعیت نیازمند تشخیص سریع و درمان دقیق توسط متخصص است تا سلامت مادر حفظ شود.

برخی از مهم‌ترین خطرات پرکاری تیروئید برای مادر عبارتند از:

• افزایش شدید ضربان قلب و بروز آریتمی‌ها
• خطر بیشتر پره‌اکلامپسی و افزایش فشار خون
• کاهش وزن غیرطبیعی و ضعف عضلانی
• اضطراب، لرزش و مشکلات خواب
• احتمال زایمان زودرس یا پارگی زودرس کیسه آب
• خطر بروز طوفان تیروئیدی، یک وضعیت حاد و تهدیدکننده زندگی
• افزایش احتمال خونریزی پس از زایمان

با کنترل منظم هورمون‌ها، مصرف داروهای مناسب و پایش دقیق بارداری، بیشتر این خطرات قابل پیشگیری یا کاهش هستند.

تشخیص و تفسیر آزمایش تیروئید در بارداری چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص پرکاری تیروئید در بارداری بر اساس ترکیبی از علائم بالینی و آزمایش‌های هورمونی انجام می‌شود. از آن‌جایی که برخی تغییرات طبیعی بارداری می‌توانند باعث کاهش خفیف TSH یا افزایش محدود T4 شوند، تفسیر آزمایش‌ها باید با دقت و بر اساس محدوده‌های مخصوص سه‌ماهه‌های بارداری انجام شود. پزشک، هم نتایج آزمایش و هم علائم مادر را در کنار هم بررسی می‌کند تا بین پرکاری واقعی و تغییرات طبیعی بارداری تفاوت قائل شود.

مهم‌ترین نکات تشخیص و تفسیر آزمایش تیروئید در بارداری عبارتند از:

• سونوگرافی جنین در موارد لازم؛ برای بررسی رشد، ضربان قلب و احتمال بزرگی تیروئید جنین این آزمایش انجام می‌شود.
• TSH پایین؛ در پرکاری تیروئید این هورمون به‌طور قابل توجه کاهش می‌یابد؛ کاهش خفیف ممکن است طبیعی باشد.
• افزایش FT4 یا TT4؛ افزایش واضح این هورمون‌ها نشانه پرکاری تیروئید واقعی است.
• لزوم استفاده از محدوده‌های مرجع مخصوص بارداری؛ مقادیر طبیعی در سه‌ماهه اول، دوم و سوم با یکدیگر متفاوت‌ هستند.
• بررسی آنتی‌بادی TRAb؛ در مادران مبتلا به گریوز برای ارزیابی خطر پرکاری جنینی انجام می‌شود.
• ارزیابی بالینی همراه آزمایش؛ وجود تپش قلب شدید، کاهش وزن و لرزش دست به نفع پرکاری واقعی است.

تشخیص دقیق نیازمند تفسیر آزمایش‌ها توسط متخصص غدد است تا از درمان غیرضروری یا تأخیر در درمان جلوگیری شود.

متن انگلیسی:

Studies that compared, during the gestational period, treated women with hyperthyroidism versus euthyroid women. The following outcomes of this comparison were: pre-eclampsia, abruptio placentae, fetal growth retardation, gestational diabetes, postpartum hemorrhage, low birth weight, stillbirth, spontaneous abortions, premature birth

ترجمه متن:

مطالعاتی زنان مبتلا به پرکاری تیروئید را در طول بارداری با زنان دارای تیروئید طبیعی که درمان شدند را مقایسه کرده‌اند. نتایج این مطالعات شامل پره‌اکلامپسی، جداشدن زودرس جفت، عقب‌ماندگی رشد جنین، دیابت بارداری، خونریزی پس از زایمان، وزن کم هنگام تولد، مرده‌زایی، سقط خودبه‌خودی و زایمان زودرس برای دسته اول بوده است. (منبع)

چگونه پرکاری تیروئید در دوران بارداری درمان می‌شود؟

در درمان پرکاری تیروئید در بارداری هدف اصلی کنترل علائم پرکاری تیروئید و رساندن سطح هورمون‌های تیروئید به اندازه استاندارد برای مادر و جنین است. اگر پرکاری تیروئید در دوران بارداری خفیف باشد، نیازی به درمان خاصی نیست. در صورتی که پرکاری تیروئید با استفراغ شدید دوران بارداری همراه باشد، پزشک ابتدا به درمان استفراغ و کم ‌آبی بدن بیمار می‌‌پردازد.

در صورت عدم استفراغ بیمار اگر پرکاری تیروئید شدیدتر باشد، پزشک ممکن است داروهای ضد تیروئید تجویز کند تا تولید هورمون تیروئید کاهش یابد. این کار باعث می‌شود سطح هورمون تیروئید در بدن بیمار و جنین کنترل شود.

در چنین مواردی نیاز است بیمار به متخصص غدد یا متخصص طب مادر و جنین مراجعه کند تا دوز دارو به‌طور دقیق تنظیم شده و جنین تحت نظر باشد:

• معمولا در سه ‌ماهه اول پروپیل‌تیواوراسیل (PTU) به علت خطر کمتر ناهنجاری‌ های جنینی تجویز می‌ شود.
• در سه ‌ماهه دوم و سوم از متی‌مازول (MMI) استفاده می‌ شود تا از سمی شدن کبد PTU جلوگیری شود.
• در موارد ی نادر و مقاوم به دارو، جراحی پرکاری تیروئید در سه ‌ماهه دوم انجام می‌شود.

مادران باردار دارای پرکاری تیروئید باید در نظر داشته باشند که پیگیری منظم آزمایش‌های خون هر ۴ تا ۶ هفته برای تنظیم دوز دارو ضروری است.

آیا می‌توان مصرف داروهای پرکاری تیروئید را در دوران بارداری قطع کرد؟

قطع خودسرانه داروهای پرکاری تیروئید در دوران بارداری می‌تواند خطرات جدی برای مادر و جنین به همراه داشته باشد. داروهای ضد تیروئید برای کنترل سطح هورمون‌ها ضروری هستند و قطع ناگهانی آنها ممکن است باعث تشدید بیماری، افزایش ضربان قلب، بالا رفتن شدید هورمون‌ها و حتی طوفان تیروئیدی شود.

از طرفی مصرف دوز بالاتر از حد نیاز نیز می‌تواند بر رشد و عملکرد تیروئید جنین اثر بگذارد؛ بنابراین تنظیم دوز دارو باید تنها توسط پزشک انجام شود تا هم مادر و هم جنین در ایمن‌ترین حالت باشند.

برای آگاهی از علائم و درمان پرکاری تیروئید در زنان میتوانید مقاله زیر را مطالعه کنید:

داروهای پرکاری تیروئید در دوران بارداری چه عوارضی دارند؟

عوارض جانبی داروهای ضد تیروئید در دوران بارداری عبارتند از:

• واکنش‌های آلرژیک مانند خارش یا بثورات پوستی
• کاهش تعداد گلبول‌های سفید
• مشکلات کبدی نادر

هشدارهای دارویی مهم در دوران بارداری چیست؟

در دوران بارداری، مصرف داروهای ضد تیروئید باید با دقت و تحت نظر پزشک انجام شود. آگاهی از علائم هشداردهنده می‌تواند به جلوگیری از عوارض جدی و حفظ سلامت مادر و جنین کمک کند. برخی نشانه‌ها نیاز به توقف فوری دارو و تماس سریع با پزشک دارند، در حالی‌که گروهی دیگر به معنای بروز عارضه خفیف‌تر هستند و باید در اولین فرصت به پزشک گزارش شوند.

علائمی که نیاز به قطع فوری دارو و مراجعه سریع به پزشک یا اورژانس دارند، عبارتند از:

• زردی پوست یا سفیدی چشم‌ها
• درد شکمی
• گلودرد شدید و مداوم
• تب

نشانه‌های هشدار خفیف نسبت به مصرف داروهای پرکاری تیروئید در دوران بارداری

در دوران بارداری، برخی علائم ممکن است نشانه بروز واکنش خفیف به داروهای ضد تیروئید باشند. اگرچه این نشانه‌ها خطر فوری ندارند، اما اطلاع سریع به پزشک می‌تواند از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری کند و به تنظیم صحیح دوز دارو کمک نماید. علائمی که باید در اولین فرصت به پزشک اطلاع داده شوند:

• خستگی یا ضعف غیرمعمول
• کاهش اشتها
• خارش یا بثورات پوستی
• کبودی‌های بدون دلیل روی پوست

پیگیری منظم با پزشک و مصرف دقیق دارو طبق دستور، مطمئن‌ترین راه برای ادامه بارداری سالم و کنترل ایمن پرکاری تیروئید است.

رژیم غذایی و مراقبت‌های لازم برای پرکاری تیروئید در بارداری

در دوران بارداری، دریافت کافی ید برای عملکرد سالم تیروئید مادر و رشد طبیعی مغز و سیستم عصبی جنین ضروری است. تیروئید بدون ید نمی‌تواند هورمون‌های لازم را بسازد و جنین نیز برای رشد صحیح کاملا وابسته به دریافت ید از طریق مادر است. نیاز روزانه به ید در بارداری حدود ۲۵۰ میکروگرم است.

بهترین خوراکی‌ها برای تأمین ید در بارداری، در مواد غذایی زیر یافت می‌شوند:

• شیر، ماست و پنیر
• ماهی و میگو
• تخم‌مرغ
• گوشت و مرغ
• نمک یددار

کارشناسان توصیه می‌کنند مادران باردار، مخصوصا کسانی که نمک یددار مصرف نمی‌کنند یا رژیم غذایی محدود دارند، از ویتامین پریناتال حاوی ۱۵۰ میکروگرم ید استفاده کنند. این مکمل به تکمیل نیاز روزانه کمک می‌کند اما جایگزین تغذیه مناسب نیست.

برای آگاهی از علائم و درمان پرکاری تیروئید در مردان می‌توانید مقاله زیر را مطالعه کنید:

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

پیش از بارداری، اگر سابقه بیماری تیروئید دارید، حتما با مراجعه به پزشک متخصص غدد سطح هورمون‌ تیروئیدتان را به سطح استاندارد برسانید. در طول بارداری، آزمایش‌های دوره‌ای انجام دهید و دارو را طبق دستور پزشک مصرف کنید تا خطرات پرکاری تیروئید کاهش یابد. از مصرف یا قطع خودسرانه داروهای تیروئید خودداری کنید.

در صورتی که در دوران بارداری متوجه علائم جدیدی مانند تپش قلب شدید، کاهش وزن یا لرزش دست شدید آن را جدی بگیرید و به پزشک اطلاع دهید و در دوران سه ماهه اول بارداری حداقل یکبار توسط متخصص غدد معاینه شوید.

در ادامه اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام پاسخ دهد.

سوالات متداول

آیا پرکاری تیروئید در بارداری باعث سقط جنین می‌شود؟

پرکاری تیروئید کنترل‌نشده می‌تواند احتمال سقط را افزایش دهد اما با درمان مناسب، این خطر کاهش پیدا می‌کند.

پرکاری تیروئید در بارداری خطرناک است؟

اگر درمان نشود می‌تواند برای مادر و جنین مشکلاتی ایجاد کند، اما با مراقبت و کنترل صحیح اغلب بارداری بدون مشکل ادامه پیدا می‌کند.

آیا پرکاری تیروئید مانع بارداری می‌شود؟

پرکاری تیروئید کنترل‌نشده ممکن است تخمک‌گذاری را مختل کند، اما پس از درمانt باروری به حالت طبیعی برمی‌گردد.

برای تشخیص و درمان تیروئید پرکار در بارداری به چه دکتری مراجعه کنیم؟

مراجعه به متخصص غدد برای تشخیص و تنظیم دارو و متخصص زنان برای مدیریت بارداری ضروری است.

آیا داروهای پرکاری تیروئید برای جنین ضرر دارد؟

داروهای ضد تیروئید در دوز مناسب ایمن هستند و پزشک کمترین مقدار مؤثر را برای جلوگیری از آسیب به جنین تجویز می‌کند.

آیا پرکاری تیروئید در بارداری باعث بیش‌فعالی نوزاد می‌شود؟

خیر، پرکاری تیروئید یا درمان آن معمولا باعث بیش‌فعالی نوزاد نمی‌شود و چنین ارتباطی ثابت نشده است.